📖 Elke week nieuwe artikels, boekbesprekingen en bijbelstudies: Volg ons op Facebook
Paulus · Titus · Vrouwen · Huwelijk

Hoe is Titus 2:4–5 van toepassing op vandaag?

Paulus' woorden aan de jonge vrouwen op Kreta worden vaak gebruikt om vrouwen tot het huiselijke domein te beperken. Maar wat bedoelde hij werkelijk, en hoe moeten wij deze tekst vandaag lezen?

Door Margaret Mowczko Artikel

Inleiding

Sommige christenen in moderne westerse landen lijken terug te verlangen naar een eerder tijdperk waarin de meeste vrouwen uit de middenklasse thuisbleven en zich buiten de arbeidsmarkt hielden.1 Sommigen van hen geloven zelfs dat de Bijbel leert dat de primaire sfeer van de vrouw het thuisgezin is, waar haar voornaamste taak bestaat in de zorg voor haar man en kinderen, en daarbij stilzwijgend aannemen dat alle vrouwen zullen trouwen en kinderen zullen krijgen. Zij geloven ook dat de primaire sfeer van de man het publieke domein is, buiten het huis, waar hij diverse verantwoordelijkheden heeft, waaronder betaald werk.2 De Bijbel spreekt echter slechts één keer over het thuisblijven van vrouwen, namelijk in twee instructies gericht aan jonge, luie vrouwen.3 In dit artikel richt ik mij in het bijzonder op de instructie van Paulus in Titus 2:4–5.

De context van Titus 2:4–5

In zijn brief aan Titus, die tijdelijk op Kreta was gestationeerd, gaf Paulus de oudere vrouwen de volgende opdracht:4

Dan kunnen zij de jonge vrouwen leren hun man en kinderen lief te hebben, bezonnen en kuis te zijn, zorg te dragen voor hun huis, goed te zijn en zich naar hun man te voegen, zodat het woord van God niet in opspraak komt.

Titus 2:4-5 (NBV21)

Zoals bij elke bijbelse tekst dienen wij ook deze verzen te lezen met het oog op de context van de omliggende passage.5 Titus 2 sluit aan bij Titus 1:10–16, waar Paulus slecht gedrag beschrijft en alludeert op ascetische opvattingen (over reinheid en verontreiniging) die hele huishoudens op Kreta aan het ontwrichten waren. De instructies aan de jonge vrouwen waren, althans gedeeltelijk, een tegenwicht tegen joodse mythen en menselijke regels die ascetisme aanmoedigden (Tit. 1:14–15).6

Uit andere verzen in het Nieuwe Testament en uit vroegchristelijke documenten weten wij dat sommige christenen het huwelijk en de seksualiteit afwezen en geen kinderen kregen (bijv. 1 Kor. 7:1–17; 1 Tim. 2:15; 4:3). Sommige vrouwen bleven ongehuwd of werden onafhankelijk van echtgenoten en familieverbanden. Met een smalle opvatting van vroomheid onttrokken zij zich aan huiselijke verantwoordelijkheden. De woorden van Paulus in Titus 2:4–5 zijn mede een reactie op dit verschijnsel dat de reputatie van de kerk bedreigde.

De kern van Titus 2:4–5

De inhoud van het onderwijs in Titus 2:4–5 is elementair. Al is de leer elementair, zij is tevens belangrijk. Bovendien kan een groot deel ervan op meer mensen van toepassing zijn dan alleen jonge gehuwde vrouwen.

Het is belangrijk voor vrouwen om hun mannen lief te hebben, maar evenzeer voor mannen om hun vrouwen lief te hebben (Ef. 5:25). Het is belangrijk voor vrouwen om hun kinderen lief te hebben, maar evenzeer voor mannen (vgl. Ef. 5:2). Het is belangrijk voor jonge vrouwen bezonnen (sōphrōn) en kuis te zijn, maar evenzeer voor jonge mannen (2 Tim. 2:22). Het is belangrijk voor vrouwen vriendelijk te zijn, maar eigenlijk voor iedereen (Kol. 3:12). En het is belangrijk voor vrouwen onderdanig te zijn: bescheiden, meewerkend, ondersteunend en trouw, jegens hun eigen mannen. Maar evenzeer voor mannen jegens hun vrouwen (1 Petr. 3:7; vgl. Ef. 5:21). (Merk op dat het woord 'gehoorzaam' in de BGT geen nauwkeurige weergave is van hupotassō in Titus 2:5.)

Was het ook van belang dat de jonge gehuwde vrouwen van Kreta ijverig thuis bezig waren? Als het alternatief bestond uit lediggang en luiheid (vgl. Tit. 1:12–13), of uit het ongehuwd leven op kosten van de kerk (vgl. 1 Tim. 5:9–15) beide situaties die het Woord van God in diskrediet konden brengen dan was het inderdaad beter dat zij thuis bezige handen hadden.7

Zich bezighouden met huishoudelijke taken zoals spinnen en weven was in delen van de Grieks-Romeinse wereld de sociaal aanvaarde bezigheid van respectabele Romeinse matrones.8 In de hedendaagse westerse samenleving hebben jonge vrouwen echter veel meer vrijheid; zij kunnen hun talenten en gaven inzetten om nuttig en productief te zijn, zowel binnen als buiten hun huis, zonder aanstoot te geven. (Zie Matteüs 25:14-30.)

Definieert Titus 2:4–5 het vrouw-zijn?

Anders dan sommige christenen suggereren, stelt Titus 2:4–5 niet dat vrouw-zijn gelijk staat aan het zijn van een huisvrouw. De opdracht van Paulus in Titus 2:4–5 was passend voor de jonge gehuwde vrouwen op Kreta in die tijd, maar deze instructies definiëren deze vrouwen niet, noch vrouwen in het algemeen. Geen van de bijbelse auteurs poogt het 'vrouw-zijn' te definiëren. De Bijbel laat ons zien dat sommige vrouwen, zelfs in de oudheid, betrokken waren bij allerlei activiteiten, bedieningen en taken, met Gods zegen.

Nergens geeft het Nieuwe Testament ook maar enige aanwijzing dat jonge meisjes of oudere vrouwen altijd tot het huishouden beperkt moesten zijn of uitsluitend huiselijke taken mochten uitoefenen. Vele bijbelse vrouwen speelden een belangrijke rol voor hun gemeenschap, zonder dat er ook maar gesuggereerd wordt dat zij daarmee iets verkeerds deden.

De instructies van Paulus in Titus 2:4–5 en in 1 Timoteüs 5:14 waren specifiek gericht op jonge vrouwen in de vruchtbare leeftijd en zijn vergelijkbaar met instructies die werden geschreven door heidense auteurs van die tijd.9 De instructies van Paulus weerspiegelen rechtstreeks de culturele waarden van zijn tijd.10 Aangezien zijn woorden betrekking hebben op een groep vrouwen in een cultuur die verschilt van onze eigen cultuur, gelden sommige concepten die Paulus noemt wellicht niet voor alle vrouwen, overal en altijd. Het principe achter zijn instructie blijft echter onverminderd relevant.

Het tijdloze principe in Titus 2

Het principe van Paulus is dat christenen zich niet mogen gedragen op manieren die de samenleving aanstootgevend vindt, of op manieren waarvan de samenleving meent dat zij de sociale harmonie verstoren. Anders dreigen christenen God en de christelijke leer in diskrediet te brengen (Tit. 2:5, 8, 9–10).

De moderne westerse samenleving beweegt zich in de richting van het beschouwen en behandelen van mannen en vrouwen als sociale gelijken.11 Gelijkwaardigheid en wederkerigheid worden door velen als het ideaal beschouwd. De vastgelegde genderrollen die typerend waren voor een bepaalde bevolkingsgroep in voorgaande tijden en generaties worden inmiddels erkend als niet passend of praktisch voor alle mensen en alle huwelijken. Iedere persoon is uniek en ieder huwelijk is uniek. Niet iedereen past, om een voorbeeld te noemen, in het mal van de naoorlogse, blanke, middenklasse genderrollen die sommigen als 'bijbels' beschouwen.

Kerken en christenen in de westerse samenleving die erop staan dat mannen en vrouwen vaste hiërarchische genderrollen volgen, bezorgen de kerk en het Woord van God een slechte naam, precies wat Paulus wilde voorkomen.

Wat sociaal respectabel was in de Kretenzische samenleving in de eerste eeuw verschilt van wat sociaal aanvaard is in de hedendaagse westerse samenleving. Maar zelfs in de eerste eeuw was het voor begaafde en ondernemende vrouwen soms mogelijk sociale normen te overstijgen zonder schande te brengen. Tegenwoordig lijkt het erop dat sommige geledingen van de kerk zichzelf in diskrediet brengen in de hedendaagse samenleving door hun vrouwen te beperken, te beteugelen en te onderwerpen.

Conclusie

De Bijbel maakt nergens de aanspraak dat vrouwen niet zouden mogen werken of invloedrijke rollen buiten het huis zouden mogen vervullen. Het Oude en het Nieuwe Testament laten ons zien dat vele godvrezende vrouwen niet beperkt waren tot het huiselijke domein. Nieuwtestamentische vrouwen zoals Lydia, Priscilla, Phebe en Junia werkten, reisden en vervulden invloedrijke leiderschapsrollen in de bediening. Paulus identificeerde deze vrouwen niet in de eerste plaats aan de hand van hun familierelaties of hun huiselijke situatie. In plaats daarvan worden zij beschreven en gekarakteriseerd aan de hand van hun werk, hun reizen en hun bedieningen.

Ik houd van mijn man en mijn inmiddels volwassen kinderen. Ik hoop dat ik bezonnen en kuis ben, dat ik mijn huishouden goed bestuur, en dat ik mijn man eer betuig zoals hij dat mij bewijst. Het grootste deel van mijn werk, bediening en studie, evenals het gezinsleven, speelt zich in feite thuis af. Maar ik heb ook een leven buiten mijn huis. Titus 2:4–5 definieert mij niet, noch mijn verscheidene en veranderende rollen in het leven. Deze twee verzen zijn niet de volledige som van wat de Bijbel, of zelfs Paulus, over vrouwen zegt.

Noot van de auteur

Thuisvrouw zijn kan een nobele activiteit zijn, en sommige vrouwen voelen zich bijzonder geroepen tot deze rol. Ik wil deze taak op geen enkele manier in diskrediet brengen of verkleinen.

Noten

1Une partie du contenu de cet article est tirée d'un article précédent,Working Women in the New Testament, qui peut être lu ici https://margmowczko.com/new-testament-working-women/.

2L'idée de distinguer une sphère domestique (ou privée) et une sphère publique pour les vrouwen et les hommes trouve ses origines dans la philosophie grecque, qui a influencé la vision gréco-romaine du monde, y compris la société crétoise. À l’époque romaine, cependant, cette distinction s’est estompée. Cela se voit notamment dans les kerks de maison.

3L'autre référence est dans 1 Timothée 5:14. Dans sa première lettre à Timothée, qui était temporairement en poste à Éphèse, Paul écrit à propos des jeunes "veuves" : « De plus, étant désœuvrées, elles prennent l'habitude d'aller de maison en maison. Et non contentes d’être désœuvrées, elles se montrent encore bavardes et indiscrètes en parlant de ce qu’il ne faut pas. Je veux donc que les jeunes veuves se marient, qu'elles aient des enfants, qu'elles dirigent leur maison, qu'elles ne donnent à l'adversaire aucune occasion de dire du mal de nous. En effet, certaines se sont déjà détournées pour suivre Satan. » (1 Timothée 5:13-15, NBV21). Ces instructions étaient destinées à occuper les jeunes vrouwen célibataires paresseuses afin qu'elles ne donnent pas une mauvaise réputation à l'Kerk (cf. Tite 2:5, 8, 10). Paul demande à l'Kerk de n'enregistrer comme veuves que les veuves de plus de soixante ans, un office de l'Kerk (1 Tim. 5 : 9). Le mot grec traduit par « veuves » ne fait pas nécessairement référence à une femme dont le mari est décédé ; cela peut également désigner une femme indépendante d’un homme.

4« Anciens » ou « vrouwen anciennes » ? Certains prétendent que le nom grec presbytes(par presbyte) dans Tite 2 :3 devrait être traduit par « vrouwen âgées ». C'est peut-être le sens voulu ici ; cependant, l'accent est mis sur le contraste entre les vrouwen plus âgées et les plus jeunes, tout comme les hommes plus âgés sont mis en contraste avec les hommes plus jeunes dans Tite 2 : 2 et 2 : 6. Au premier siècle, il était couramment utilisé comme adjectif presbytéros utilisé pour « ancien » ; les noms presbytes(masculin) et presbyte(féminin) étaient rarement utilisés pour les anciens juifs ou chrétiens à l’époque.

5La structure cohérente de Tite : À l'exception des quatre versets du début et des quatre versets de la fin, l'épître à Tite est l'une des lettres les plus cohérentes du Nouveau Testament. Les phrases et les paragraphes découlent et développent un thème central : le mode de vie des chrétiens de Crète. Les Crétois décrits dans Tite 1 :10-16 étaient « incompétents pour la moindre œuvre bonne » (pros pan ergon agathon) (Tit. 1:16). Mais Paul voulait qu’ils « d'être prêts pour toute œuvre bonne » (pros pan ergon agathon) (Tit. 3:1). Il voulait que les chrétiens de Crète se comportent bien, fassent de bonnes œuvres et apprennent à « vivre dans le temps présent conformément à la sagesse, la justice et la piété » (Tite 2:12, NBV21).

6Le contexte de Tite 2 : 4-5 : La situation en Crète était que certaines jeunes chrétiennes abandonnaient les responsabilités sociales habituelles des jeunes vrouwen après être devenues chrétiennes. La préoccupation était que cela pourrait être considéré comme un comportement antisocial et jeter le discrédit sur l’Kerk et la Parole de Dieu auprès des non-chrétiens. Plus tard, des vrouwen chrétiennes, comme Paula, l'amie de Jérôme, quittèrent les rôles habituels de vrouwen respectables et furent félicitées pour cela, mais c'était après l'édit de Milan en 313, lorsque le christianisme était devenu une religion légale et établie.

7« Gardiens de la maison » ? Le texte grec de la United Bible Society a oikourgous, l'accusatif pluriel de oïourgos, dans Tite 2:5.Oikoourgos(avec la lettre gamma) signifie « quelqu'un qui travaille à domicile » (oïkos= maison +ergonomie= ouvrier). Il existe cependant une variante textuelle :oikourous(sans gamma), l'accusatif pluriel de oïkouros, signifie littéralement « gardien de la maison » (oïkos= maison +ouros= gardien ou tuteur). Ce mot apparaît dans Tite 2 : 5 dans des manuscrits grecs ultérieurs et dans des éditions telles que Stephanus (1550) et le Textus Receptus.

8Les jeunes vrouwen paresseuses et les jeunes veuves auxquelles Paul fait référence dans Tite 2 :5 et 1 Timothée 5 :14 auraient eu des esclaves domestiques pour les tâches ménagères banales et ardues. Dans ces versets, Paul parle de la gestion du foyer, y compris des activités socialement acceptées telles que le filage et le tissage.

9Des vrouwen plus âgées qui enseignent à des vrouwen plus jeunes : par exemple, une vieille lettre attribuée à une philosophe qui porte le pseudonyme de Theano écrivait que les jeunes vrouwen devraient écouter les enseignements des vrouwen plus âgées. Cité par Annette Bourland Huizenga dans son livre Moral Education for Women in the Pastoral and Pythagorean Letters: Philosophers of the Household(Royal Brill, 2013), 50. Voir aussi Sarah B. Pomeroy,Pythagorean Women: Their History and Writings(Johns Hopkins University Press, 2013), chapitre 5.

10Inscriptions anciennes de vrouwen vertueuses : Des mots identiques et similaires à ceux utilisés par Paul dans Tite 2 : 4-5 se trouvent fréquemment sur les épitaphes et autres inscriptions décrivant les vertus de vrouwen réelles de l’Empire romain qui n’étaient pas chrétiennes. Il n’y a rien de spécifiquement chrétien dans les vertus énumérées par Paul dans Tite 2 concernant les jeunes épouses de Crète.

11La réciprocité, l'égalité et l'unité entre les hommes et les vrouwen, plutôt qu'une hiérarchie et une division entre les sexes, sont également les idéaux de la Nouvelle Alliance (par exemple Gal. 3 : 28). Le complémentarisme hiérarchique et le patriarcat divisent l’Kerk.

Copyright

© Margaret Mowczko 2013. Oorspronkelijk gepubliceerd op margmowczko.com. Nederlandse vertaling met toestemming gepubliceerd op Bijbelse Gelijkheid.

Transparantie over AI-gebruik

Alle artikels op deze website werden geschreven door Bijbelse Gelijkheid of door gastauteurs. Kunstmatige intelligentie (AI) werd uitsluitend gebruikt als redactionele ondersteuning (zoals taalcorrectie, structuur en vormgeving), niet als inhoudelijke bron of inputinstrument. De inhoud, argumentatie en theologische analyse blijven steeds de verantwoordelijkheid van de auteur. Sommige afbeeldingen werden gegenereerd met behulp van AI.